Ryczałt czy KPiR w 2026 — porównanie form opodatkowania JDG z wyliczeniami

Ryczałt to podatek od przychodu (bez odliczania kosztów), a KPiR to opodatkowanie dochodu — skalą 12/32% albo liniowym 19%. Która forma wychodzi taniej, zależy głównie od dwóch rzeczy: ile masz kosztów i jaka stawka ryczałtu dotyczy Twojej branży. Poniżej mechanika wszystkich trzech wariantów, stawki i składka zdrowotna na 2026 oraz trzy neutralne przykłady liczbowe.

Artykuł ma charakter informacji ogólnej — nie jest poradą podatkową. Twoja sytuacja może się różnić; decyzję o formie opodatkowania podejmujesz samodzielnie.

Ryczałt czy KPiR — na czym polega różnica?

Różnica sprowadza się do podstawy opodatkowania: ryczałt liczy podatek od przychodu, KPiR — od dochodu (przychód minus koszty).

Ryczałt: podatek od przychodu, bez kosztów

Na ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych kosztów nie odlicza się w ogóle. Podstawą jest przychód pomniejszony o zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne i 50% zapłaconej składki zdrowotnej (art. 11 ustawy o ryczałcie). Prowadzi się uproszczoną ewidencję przychodów — bez ewidencjonowania kosztów.

KPiR: skala 12/32% albo liniowy 19% od dochodu

Przy podatkowej księdze przychodów i rozchodów (KPiR) podatek płacisz od dochodu. Do wyboru:

• Skala podatkowa: 12% do 120 000 zł podstawy (minus kwota zmniejszająca 3600 zł) i 32% od nadwyżki (art. 27 ustawy o PIT). Kwota wolna: 30 000 zł (2026).
• Podatek liniowy: stała stawka 19% niezależnie od dochodu (art. 30c ustawy o PIT) — ale bez kwoty wolnej, bez większości ulg i bez wspólnego rozliczenia z małżonkiem. Zapłaconą składkę zdrowotną można odliczyć od dochodu lub ująć w kosztach do limitu 14 100 zł (2026).

Kto w ogóle może wybrać ryczałt (limity i wyłączenia)

Ryczałt jest dostępny dla JDG (a także m.in. spółek cywilnych i jawnych osób fizycznych), jeśli przychody z poprzedniego roku nie przekroczyły 2 mln euro — w 2026 r. to 8 517 200 zł (kurs NBP 4,2586 zł z 1.10.2025). Wyłączone są m.in. apteki, handel dewizami, handel częściami do pojazdów mechanicznych i wyroby akcyzowe (art. 8 ustawy o ryczałcie). Ryczałtu nie zastosujesz też do usług świadczonych na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy w zakresie pokrywającym się z etatem.

Stawki ryczałtu 2026 — ile wynosi w Twojej branży?

Stawka ryczałtu zależy od rodzaju działalności (klasyfikacja PKWiU) i w 2026 r. wynosi od 2% do 17%. Przy działalności różnorodnej można stosować kilka stawek jednocześnie (art. 12 ustawy o ryczałcie).

| Stawka | Przykładowe działalności | |---|---| | 17% | wolne zawody wykonywane osobiście (m.in. tłumacze, adwokaci) | | 15% | m.in. pośrednictwo w sprzedaży hurtowej, usługi finansowe, reklamowe, konsulting w zakresie zarządzania (PKWiU 70.22) | | 14% | opieka zdrowotna (dział 86), usługi architektoniczne i inżynierskie (dział 71), specjalistyczne projektowanie (74.1) | | 12% | usługi związane z oprogramowaniem (PKWiU ex 62.01.1), doradztwem w zakresie oprogramowania (ex 62.02), zarządzaniem siecią i systemami (62.03.1) | | 10% | kupno i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek | | 8,5% / 12,5% | najem i zakwaterowanie (12,5% od nadwyżki ponad 100 000 zł) | | 8,5% | działalność usługowa nieprzypisana do innych stawek, edukacja | | 5,5% | działalność wytwórcza, roboty budowlane, transport pow. 2 t | | 3% | gastronomia (bez alkoholu pow. 1,5%), handel | | 2% | sprzedaż przetworzonych produktów własnej uprawy/hodowli |

Jak PKD/PKWiU wpływa na stawkę

Stawkę przypisuje się do konkretnych grupowań PKWiU, nie do potocznej nazwy zawodu. Przykład z IT: usługi „związane z oprogramowaniem" mają 12%, ale część usług informatycznych spoza wymienionych grupowań podlega ogólnej stawce usługowej 8,5%. Przy niejednoznacznym PKWiU warto wystąpić o interpretację lub opinię klasyfikacyjną GUS.

Ryczałt a VAT

Forma opodatkowania dochodu i status VAT to dwie niezależne rzeczy — ryczałtowiec może być VAT-owcem albo korzystać ze zwolnienia podmiotowego na ogólnych zasadach.

Składka zdrowotna 2026 — cichy decydujący czynnik

W 2026 r. składka zdrowotna liczy się inaczej na każdej formie: na ryczałcie progowo od przychodu, na skali 9% dochodu, na liniowym 4,9% dochodu. W wielu przypadkach to właśnie zdrowotna, nie sam podatek, przesądza o łącznym obciążeniu.

Zdrowotna na ryczałcie — trzy progi przychodowe

| Roczny przychód | Składka miesięczna (2026) | |---|---| | do 60 000 zł | 498,35 zł | | 60 000–300 000 zł | 830,58 zł | | powyżej 300 000 zł | 1495,04 zł |

Podstawy to 60/100/180% przeciętnego wynagrodzenia (9228,64 zł, IV kw. 2025). 50% zapłaconej zdrowotnej odliczysz od przychodu.

Zdrowotna na skali i liniowym

• Skala: 9% faktycznego dochodu, nie mniej niż 432,54 zł miesięcznie (rok składkowy od 02.2026; za styczeń 2026: 314,96 zł). Nie odliczysz jej od podatku.
• Liniowy: 4,9% dochodu, minimalnie 432,54 zł; zapłaconą składkę odliczysz od dochodu lub ujmiesz w kosztach do 14 100 zł rocznie (2026).

Mały ZUS a forma opodatkowania

Ulgi w składkach społecznych (ulga na start — 6 miesięcy bez składek społecznych; potem preferencyjna podstawa 30% minimalnego wynagrodzenia, w 2026 r. liczona od 4806 zł) działają niezależnie od formy opodatkowania. Zdrowotną płacisz zawsze — według zasad swojej formy.

Jak wychodzą liczby — trzy przykłady (2026)

Poniższe wyliczenia to uproszczone przykłady poglądowe — roczne, przy dużym ZUS z chorobową (1926,76 zł/mies. = 23 121 zł/rok), bez ulg, z pominięciem zaokrągleń i iteracyjnego liczenia zdrowotnej na liniowym. Twoje liczby będą inne.

Przykład 1: programista B2B — przychód 180 000 zł, koszty 12 000 zł

| | Ryczałt 12% | Skala | Liniowy | |---|---|---|---| | Zdrowotna/rok | 9 967 zł | 13 039 zł | ~7 099 zł | | Podatek/rok | ~18 227 zł | ~18 761 zł | ~26 178 zł | | Podatek + zdrowotna | ~28 194 zł | ~31 800 zł | ~33 277 zł |

Przy niskich kosztach i stawce 12% suma podatku i zdrowotnej wychodzi w tym przykładzie najniżej na ryczałcie.

Przykład 2: usługi 8,5% — przychód 120 000 zł, koszty 60 000 zł

| | Ryczałt 8,5% | Skala | |---|---|---| | Zdrowotna/rok | 9 967 zł | 5 191 zł (minimalna) | | Podatek/rok | ~7 811 zł | ~825 zł | | Podatek + zdrowotna | ~17 778 zł | ~6 016 zł |

Przy kosztach rzędu połowy przychodu dochód jest niski — kwota wolna 30 000 zł i zdrowotna od dochodu robią dużą różnicę na korzyść skali w tym przykładzie.

Przykład 3: handel 3% — przychód 300 000 zł, koszty (towar) 210 000 zł

| | Ryczałt 3% | Skala | |---|---|---| | Zdrowotna/rok | 9 967 zł | ~6 019 zł | | Podatek/rok | ~8 157 zł | ~4 425 zł | | Podatek + zdrowotna | ~18 124 zł | ~10 444 zł |

Nawet niska stawka 3% nie rekompensuje braku odliczenia kosztów, gdy marża jest niska — w tym przykładzie liczby wychodzą niżej na skali.

Policz sam: kalkulator B2B

Każda sytuacja jest inna — inne koszty, ulgi, przychody w trakcie roku. Przelicz swoje liczby w naszym kalkulatorze B2B — porównuje ryczałt, skalę i liniowy na Twoich danych.

Jak i kiedy zmienić formę opodatkowania?

Formę opodatkowania na dany rok zgłaszasz do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskasz pierwszy przychód w tym roku (art. 9a ustawy o PIT, art. 9 ustawy o ryczałcie). Przy pierwszym przychodzie w grudniu — do końca roku. Kontynuacja dotychczasowej formy nie wymaga żadnego zgłoszenia.

Zaliczki (skala, liniowy) i ryczałt płaci się do 20. dnia następnego miesiąca; rozpoczynający działalność i mali podatnicy mogą wybrać rozliczenie kwartalne. Zeznania roczne: PIT-36 (skala), PIT-36L (liniowy), PIT-28 (ryczałt) — wszystkie do 30 kwietnia.

Co z KSeF od 1.04.2026?

Obowiązek wystawiania faktur w KSeF od 1 kwietnia 2026 r. dotyczy wystawiania faktur i jest niezależny od formy opodatkowania — obejmie także ryczałtowców. Szczegóły w artykule: KSeF dla JDG od 1 kwietnia 2026.

Najczęstsze pytania

Chcesz zobaczyć swoje liczby?

Wojtas Podatki — biuro rachunkowe w Oświęcimiu. Przeliczymy Twoje warianty na konkretnych liczbach — decyzję podejmujesz Ty. KSeF wliczony w każdy pakiet. Napisz na WhatsApp — odpowiadamy w 2h.